Klamry do dachówek – kiedy są niezbędne i jak chronią dach przed wichurą?

Dachówka ceramiczna i betonowa uchodzą za pokrycia ciężkie i stabilne, a ich masa przez długi czas była uważana za wystarczające zabezpieczenie przed działaniem wiatru. Tradycyjnie dachówki układano luźno na łatach, opierając je jedynie na zaczepach i zamkach, a dodatkowe mocowanie stosowano wyłącznie w wybranych miejscach. Silne wichury, które w okresie jesienno-zimowym przechodzą nad Polską, pokazują jednak, że sam ciężar pokrycia nie zawsze wystarcza. Po każdej większej nawałnicy pojawiają się zdjęcia dachów z zerwanymi dachówkami, odsłoniętymi łatami i uszkodzonymi membranami, a naprawy często wymagają długiego oczekiwania na wolne ekipy dekarskie.

Elementem, który skutecznie zapobiega takim szkodom, są klamry do dachówek, nazywane również klamrami. To niewielkie metalowe łączniki, które mocują dachówki do łat i uniemożliwiają ich poderwanie przez wiatr.

Wiatr opływający budynek nie tylko naciska na połacie dachu od strony nawietrznej, ale przede wszystkim wytwarza podciśnienie, które zasysa elementy pokrycia ku górze. Zjawisko to jest szczególnie silne po stronie zawietrznej oraz na krawędziach dachu, czyli przy okapie, na krawędziach szczytowych, przy kalenicy i w narożach. W tych strefach siły ssące mogą być wielokrotnie większe niż w środkowej części połaci. Dachówka ułożona luźno na łacie jest w nich narażona na unoszenie, a gdy podmuch przekroczy siłę wynikającą z jej ciężaru i zazębienia z sąsiednimi elementami, zostaje oderwana od pokrycia.

Zerwanie jednej dachówki rzadko kończy się na pojedynczym elemencie. Odsłonięte miejsce staje się punktem, w którym wiatr może wniknąć pod pokrycie i podrywać kolejne dachówki, co prowadzi do efektu domina i uszkodzenia większego fragmentu połaci. Spadające dachówki stanowią ponadto zagrożenie dla ludzi i mienia wokół budynku. Dodatkowym problemem jest woda opadowa, która podczas wichury zwykle towarzyszy podmuchom i przez odsłonięte fragmenty dachu dostaje się na membranę, łaty i izolację poddasza. Klamry do dachówek mają za zadanie przenieść siły ssące z dachówki bezpośrednio na łatę, a za jej pośrednictwem na konstrukcję dachu.

Na intensywność działania wiatru wpływa również kształt dachu. Dachy dwuspadowe o długich krawędziach szczytowych są szczególnie narażone na podrywanie dachówek wzdłuż szczytów, natomiast dachy wielospadowe mają więcej grzbietów i naroży, w których przepływ powietrza ulega zawirowaniom. Znaczenie ma także kąt nachylenia połaci: na dachach płaskich przeważa ssanie unoszące pokrycie, a na bardzo stromych dochodzi do tego nacisk wiatru na całą powierzchnię połaci i skłonność dachówek do odchylania się. Elementy wystające ponad dach, takie jak kominy, lukarny i okna dachowe, zaburzają przepływ powietrza i tworzą wokół siebie lokalne strefy podwyższonego obciążenia. Właśnie dlatego zakres mocowania dachówek nie jest jednakowy dla każdego budynku.

Klamra do dachówki to metalowy łącznik o kształcie dopasowanym do konkretnego modelu pokrycia. Jedną częścią obejmuje fragment dachówki, najczęściej jej boczny zamek, krawędź lub zakładkę, a drugą mocuje się do łaty, zazwyczaj przez wbicie, zaczepienie lub przykręcenie. Dzięki temu dachówka zostaje trwale związana z podkonstrukcją, ale jednocześnie zachowuje niewielką swobodę ruchu, niezbędną do kompensowania odkształceń wynikających ze zmian temperatury i pracy więźby. Klamry nie są widoczne z poziomu terenu, ponieważ chowają się pod zakładkami sąsiednich dachówek.

Klamry do dachówek są elementem systemowym, co oznacza, że producenci dachówek projektują je dla określonych modeli pokrycia. Kształt klamry musi odpowiadać profilowi zamka, grubości dachówki oraz wymiarom łaty, aby mocowanie było pewne i nie powodowało naprężeń mogących prowadzić do pęknięć. Z tego powodu klamra przeznaczona do jednego modelu dachówki zazwyczaj nie pasuje do innego, nawet jeśli oba wyroby wyglądają podobnie. Alternatywnym sposobem mocowania są wkręty lub gwoździe stosowane w dachówkach wyposażonych w otwory montażowe, jednak w większości systemów dachówek zakładkowych to właśnie klamry są podstawowym rozwiązaniem.

Wiele dachów wykonanych kilkanaście czy kilkadziesiąt lat temu ma mocowanie ograniczone do minimum albo nie ma go wcale w środkowych częściach połaci. Jesienny przegląd, zwłaszcza po pierwszych wichurach, to dobry moment, aby sprawdzić, czy dachówki są odpowiednio zabezpieczone. Objawami niewystarczającego mocowania są przesunięte dachówki, szczeliny między elementami, odgłosy stukania podczas wiatru oraz pojedyncze ubytki w strefach brzegowych.

W wielu przypadkach możliwe jest uzupełnienie klamer do dachówek bez konieczności przekładania całego pokrycia. Producenci części systemów oferują klamry przeznaczone do montażu na istniejących dachach, które można zastosować po podniesieniu sąsiednich dachówek. Uzupełnienie mocowania w strefach brzegowych i wokół przejść przez dach znacząco podnosi odporność pokrycia na wiatr. Warunkiem jest jednak zastosowanie klamer pasujących do konkretnego modelu dachówki, dlatego przed zakupem należy ustalić producenta i model pokrycia. Jeżeli jest to niemożliwe, warto zabrać do hurtowni jedną dachówkę lub jej zdjęcie z widocznym profilem zamka.

Podstawowym kryterium jest zgodność klamry z modelem dachówki. Klamra musi pasować do profilu zamka, grubości elementu i sposobu jego ułożenia, ponieważ tylko wtedy pewnie utrzyma dachówkę bez wywoływania naprężeń. Klamra źle dopasowana może nie spełniać swojej funkcji lub, co gorsza, doprowadzić do pęknięcia dachówki. Drugim kryterium jest zgodność z wymiarami łaty. Klamry są projektowane do łat o określonym przekroju, a ich zastosowanie na łatach o innej grubości może osłabić mocowanie.

Kolejnym czynnikiem jest materiał, który powinien zapewniać trwałość porównywalną z trwałością samego pokrycia. Oszczędzanie na klamrach i wybieranie wyrobów o słabej ochronie antykorozyjnej sprawia, że po kilku latach mogą one utracić swoje właściwości, a wymiana wymaga ponownego podnoszenia dachówek. Wreszcie istotna jest odpowiednia ilość klamer, którą najlepiej ustalić już przy zamawianiu dachówek, uwzględniając lokalizację budynku, kształt dachu i zalecenia producenta. Klamry są elementem tanim w porównaniu z kosztem naprawy dachu po wichurze, dlatego warto zamówić je w ilości zapewniającej pełne zabezpieczenie pokrycia oraz niewielki zapas.

Podsumowanie

Klamry do dachówek są niewielkimi elementami, które mają ogromny wpływ na bezpieczeństwo dachu podczas wichur. Przenoszą siły ssące wiatru z dachówek na łaty i konstrukcję dachu, zapobiegając podrywaniu i zrywaniu pokrycia. Ich zastosowanie jest niezbędne w strefach brzegowych, przy kalenicy, wokół okien dachowych i kominów, w przypadku dachówek przycinanych oraz na bardzo stromych połaciach, a w lokalizacjach narażonych na silny wiatr warto mocować całe pokrycie. Klamry dobiera się do konkretnego modelu dachówki i łaty, a najlepszą trwałość zapewniają wyroby ze stali nierdzewnej. W przypadku istniejących dachów często możliwe jest uzupełnienie mocowania bez przekładania pokrycia. Klamry dopasowane do konkretnego systemu dachówek warto zamawiać w hurtowni materiałów budowlanych, która dysponuje pełnym asortymentem akcesoriów dachowych i pomoże ustalić ich odpowiednią ilość. Dowiedz się również wentylacja dachu – jak ją zrobić i po co?